| Over de auteur Prof. Dr. Guy Hans is algoloog en bestuurslid van ViaCaro. In dit opiniestuk reflecteert hij over de nood aan een meer doelgerichte en geïntegreerde aanpak van chronische pijn. |
De Pano-reportage van 6 mei over de aanpak van chronische rugpijn heeft veel losgemaakt, bij artsen én patiënten. Terecht. Maar als we het debat laten verzanden in verontwaardiging, verandert er niets. We moeten het momentum aangrijpen: gebruik de verontwaardiging als hefboom om de zorg voor mensen met chronische pijn doelgerichter te maken, en werk te maken van verbeteringen op de korte én langere termijn.
Chronische pijn is de meest voorkomende medische klacht, zowel in de huisartsenpraktijk als bij de specialist. Toch benaderen we die nog te vaak als louter een symptoom van onderliggend lijden. Precies omdat pijn zo complex en gelaagd is, volstaat een versnipperde of louter technische benadering niet. We hebben nood aan een multidisciplinaire en multimodale aanpak waarin zorgverleners elkaar aanvullen rond de patiënt, vanuit complementariteit en niet vanuit concurrentie. Alleen een holistische benadering van de patiënt achter de pijnklacht kan tot een klinisch relevante verbetering leiden.
De prevalentie van chronische pijn is de afgelopen decennia toegenomen en de maatschappelijke impact blijft toenemen. Chronische pijn is een spiegel voor de gezondheid van de maatschappij als geheel. De epidemiologie van chronische pijn vertoont regionale verschillen die onder andere gekoppeld zijn aan sociale determinanten. Er zijn bovendien praktijkverschillen, door versnippering in het aanbod van beschikbare behandeltechnieken en een te beperkte afstemming tussen disciplines. Dat is problematisch, net omdat de gevolgen van chronische pijn veel verder reiken dan de pijn zelf.
Dat vraagt politieke moed en organisatorische keuzes. Zonder ingrijpen dreigt de slinger door te slaan naar een snelle, soms beperkte en vaak dure aanpak, waarin privé-initiatieven inspelen op de kwetsbaarheid van sommige patiënten, zonder hen hierbij een geïntegreerd traject te bieden. We hebben een duurzaam zorgmodel nodig dat vertrekt van doelmatigheid, samenwerking en maatschappelijke gezondheidswinst. De principes van de Quintuple Aim, die kernwaarden zijn van ViaCaro, bieden daarvoor een sterk kader. Meer nog, de pijngeneeskunde kan als jonge discipline een voortrekker zijn in de praktische implementatie van een innovatief, waardegedreven zorgmodel.
Preventie moet centraler staan
Een eerste noodzaak is een veel sterkere focus op preventie. Wetenschappelijke evidentie groeit snel: we weten steeds beter welke risicofactoren gebruikt kunnen worden om het ontwikkelen van chronische pijn te voorspellen. Toch benutten we die kennis nog te weinig. Er is een paradigmashift nodig, waarbij de aandacht verschuift naar een pre-emptieve aanpak. Die verantwoordelijkheid ligt bij elke zorgverlener.
Zonder opleiding en erkenning blijft de zorg achter
Die omslag lukt alleen als ook de opleiding versterkt en multidisciplinair verankerd wordt, van de basisopleiding tot in de master-na-masteropleidingen. Dit bleek ook duidelijk in de recente studie van het KCE (414A). Daarmee raken we aan de positie van de pijngeneeskunde (algologie). Een erkenning ontbreekt nog altijd, ondanks herhaalde pogingen in het verleden.
Een piste van credentialing of portfolio-opbouw kan hier mogelijk een werkbare oplossing bieden. Nog fundamenteler is echter de erkenning voor de intellectuele prestatie die wordt geleverd binnen de algologische praktijk. Dit vormt de hoeksteen van een wetenschappelijk gefundeerde en doelmatige aanpak van een pijnklacht. Zo is er vanaf de start een holistische en integratieve aanpak die doorheen het volledige zorgtraject zal worden verdergezet.
Samenwerking moet de norm zijn
Samenwerking is de basis van een doelmatige aanpak van chronische pijn. Zorgverleners uit verschillende disciplines moeten elkaar versterken en vanuit gelijkwaardige complementariteit een holistisch behandelplan opstellen, in plaats van zich concurrentieel tegenover elkaar op te stellen.
Daarom is het betrekken van huisartsen en eerstelijnsgezondheidswerkers hierbij essentieel. Om die reden moeten we bouwen aan een geïntegreerd zorgmodel rond de patiënt over de verschillende zorglijnen heen, dat de continuïteit van pijnzorg, dicht bij huis, garandeert over alle fasen van het ziekteverloop.
Meet niet alleen pijn, kijk ook naar functioneren
Ten slotte moet de algologie “harde” en maatschappelijk relevante uitkomstparameters introduceren, in elke stap van hun werking. Parallel aan de antinociceptieve behandeling moet, vanuit een holistische benadering, een traject lopen dat pijnpatiënten helpt re-integreren, of hun plaats in de maatschappij te behouden, op familiaal, sociaal en economisch vlak.
Pijnbehandelingen moeten vertrekken vanuit duidelijke uitkomstdoelen, verankerd in een zorgplan dat over de verschillende lijnen van de gezondheidszorg heen loopt. Het doel is niet enkel pijn te verlichten, maar de levenskwaliteit zo te verbeteren dat de patiënt hun levensdoelen makkelijker kan realiseren. Dat is de echte maatstaf voor doelgerichte zorg. Minder pijn is belangrijk, maar niet voldoende.
Daarom moeten ook beperking van ziekteverzuim, ondersteuning bij re-integratie, herscholing en trajecten van gedeeltelijke werkhervatting integraal deel uitmaken van een dergelijk behandelplan. Wie chronische pijn ernstig neemt, moet ook het functioneren van de persoon ernstig nemen. Ook het financieringsmodel moet daarop worden afgestemd, zodat het de juiste prikkels geeft aan zowel patiënt als zorgverstrekker.
Tijd om te handelen
De Pano-reportage roept uiteenlopende reacties op: van lethargie tot verontwaardiging. Maar belangrijker dan die eerste reflex is wat we er vervolgens mee doen. Bekijk de inhoud gezond kritisch en met open geest. Laten we het in positieve zin gebruiken om disruptief een nieuwe, globale aanpak van pijn in ons land te introduceren.
Na jaren van theoretische conceptualisering over doelmatige zorg is het tijd om, zeker in budgettair uitdagende tijden, voluit de kaart van de implementatie te trekken. De pijngeneeskunde leent zich hier bij uitstek toe. Met ViaCaro kunnen we de organisaties die betrokken zijn bij de aanpak van pijn samenbrengen in een toekomstgericht en transparant overlegmodel.
Laat ons een natuurlijk biotoop creëren waarin zorgverleners uit diverse medische en paramedische disciplines elkaar laagdrempelig ontmoeten, zodat we samen kunnen bouwen aan de ontwikkeling van een nieuw zorgmodel dat patiënten niet alleen minder pijn, maar vooral meer perspectief biedt. Time to act!